قیمت بنزین همواره یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی در ایران بوده و بهطور مستقیم بر معیشت خانوارها، هزینه حملونقل، بودجه دولت، مصرف انرژی و محیطزیست اثر میگذارد. در سالهای اخیر، یکی از پیشنهادهای مطرح برای اصلاح نظام قیمتگذاری سوخت، افزایش تدریجی قیمت بنزین متناسب با نرخ تورم بوده است؛ رویکردی که هدف آن جلوگیری از افزایشهای ناگهانی و ایجاد ثبات در سیاستگذاری اقتصادی عنوان میشود.
فاصله قیمت بنزین با هزینه واقعی
بررسیها نشان میدهد ثابت ماندن قیمت بنزین در سالهای گذشته، همزمان با افزایش هزینههای تولید و توزیع، فاصله قابل توجهی میان قیمت پرداختی مصرفکننده و هزینه واقعی تأمین سوخت ایجاد کرده است.
کارشناسان معتقدند تداوم این وضعیت علاوه بر افزایش مصرف، زمینه رشد قاچاق سوخت، کاهش بهرهوری انرژی و تحمیل فشار بر منابع عمومی را فراهم کرده و اصلاح قیمت را به موضوعی پیچیده و پرهزینه تبدیل کرده است.
مزایای اصلاح تدریجی
به اعتقاد کارشناسان، افزایش سالانه قیمت بنزین متناسب با نرخ تورم، نسبت به افزایشهای ناگهانی، امکان برنامهریزی بهتر را برای خانوارها و فعالان اقتصادی فراهم میکند و از بروز شوکهای روانی و تورمی جلوگیری خواهد کرد.
در این الگو، قیمت سوخت بهصورت مرحلهای اصلاح میشود تا شکاف میان قیمت فعلی و هزینههای واقعی بهتدریج کاهش یابد و اقتصاد با تغییرات ناگهانی مواجه نشود.
ضرورت حمایت از اقشار آسیبپذیر
در مقابل، منتقدان این سیاست معتقدند افزایش قیمت بنزین میتواند هزینه حملونقل و قیمت کالاها را افزایش داده و فشار بیشتری بر خانوارها، بهویژه دهکهای کمدرآمد، وارد کند.
کارشناسان تأکید دارند اصلاح قیمت سوخت تنها در صورتی موفق خواهد بود که همزمان با توسعه حملونقل عمومی، حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر، افزایش بهرهوری خودروها و شفافیت در نحوه هزینهکرد منابع حاصل از اصلاح قیمت اجرا شود.
تجربه سایر کشورها
در بسیاری از کشورها، قیمت سوخت بر اساس فرمولهای مشخص و در بازههای زمانی معین، متناسب با شاخصهایی مانند تورم، هزینههای تولید یا قیمتهای جهانی اصلاح میشود. هدف این سیاستها کاهش تدریجی فاصله میان قیمت واقعی و قیمت مصرفکننده و جلوگیری از ایجاد شوکهای اقتصادی است.
به باور کارشناسان، موفقیت هرگونه اصلاح در قیمت بنزین بیش از آنکه به اصل افزایش قیمت وابسته باشد، به نحوه اجرا، شفافیت، اعتماد عمومی و طراحی بستههای حمایتی بستگی دارد.
