به گزارش وفاق ملی، در روزهای منتهی به هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، همزمانی حضور مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ در نیویورک، گمانهزنیهای گستردهای را درباره احتمال دیدار مستقیم رؤسای جمهور ایران و آمریکا به راه انداخته است. ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز اعلام کرده که برای دیدار با پزشکیان در حاشیه این نشست «آمادگی» دارد و حتی آن را «محتمل» خوانده است. اما این اعلام آمادگی یکطرفه، در سمت ایرانی با واکنش رسمی همراه نشده است. به نظر میرسد ساختار قدرت در ایران موانعی جدی بر سر چنین دیداری قرار بدهد.
سه سناریوی پیشرو
سناریوی نخست: دیدار رسمی و علنی
در این حالت، پزشکیان و ترامپ در حاشیه مجمع عمومی با یکدیگر دیدار میکنند و این دیدار به عنوان نقطه عطفی در روابط دو کشور تلقی میشود. حامیان این گزینه استدلال میکنند که «صد دیدار و مذاکره بهتر از یک روز جنگ است» و ملاقات با بالاترین مقام آمریکا میتواند مسیر پایان دادن به جنگ و باز کردن فصل جدیدی در روابط دو کشور را هموار کند. در همین رابطه، حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی مجلس، با اشاره به این موضوع که «وقتی امضای آقای پزشکیان و ترامپ پای یک تفاهم آمد، معنایش این است که منعی برای مذاکره بین پزشکیان و ترامپ هم وجود ندارد»، بر ضرورت مذاکره تأکید کرده است. گروهی از اصلاحطلبان نیز از این سناریو و احتمال حمایت کرده و تلاش دارند آن را تقویت کنند.
سناریوی دوم: دیدار غیررسمی، رد و بدل کردن پیام یا گفتوگوی کوتاه
در این حالت، احتمالاً دیداری در راهروهای سازمان ملل یا در قالب یک گفتوگوی مختصر و بدون تشریفات رسمی یا رد و بدل پیام مستقیم انجام میشود. این گزینه از نظر دیپلماتیک کمریسکتر است، زیرا نیازی به مجوزهای بالادستی برای یک «ملاقات رسمی» ندارد و میتواند به عنوان یک «آزمایش» برای سنجش واکنشها تلقی شود.
سناریوی سوم: عدم دیدار
در این حالت، دو طرف در نیویورک حضور خواهند داشت اما هیچ تماس مستقیمی میان آنها برقرار نمیشود. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران پیشتر هرگونه درخواست برای مذاکره با آمریکا را رد کرده و بر اصل «تعهد
در برابر تعهد» تأکید کرده بود. رسانههای اصولگرا و نزدیک به صدا و سیما نیز گزارش دادهاند که «احتمال دیدار و گفتگو او با پزشکیان بسیار ضعیف تلقی میشود». بسیاری در ایران (به خصوص گروههای ارزشی) مخالف دیدار پزشکیان و ترامپ هستند؛ چرا که ترامپ را مجرم جنگی و قاتل رهبر معظم انقلاب میدانند.
کدام سناریو محتملتر است؟
با توجه به مجموعه شواهد، سناریوی عدم دیدار محتملترین گزینه به نظر میرسد، هرچند احتمال دیدار غیررسمی و کوتاه را نمیتوان به طور کامل رد کرد. دلایل این ارزیابی را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
ساختار تصمیمگیری در ایران
بر اساس گزارشها، در ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایران، «بدون مجوز رهبری هیچ مذاکرهای با آمریکا مجاز نیست» و هرگونه ارتباط در چارچوب مشخصشده باید انجام شود. دیدار با رئیسجمهور آمریکا در سطح رؤسای جمهور، تصمیمی استراتژیک است که فراتر از اختیارات شخص مسعود پزشکیان قرار دارد. مستند به گزارشها، «این اجازه پیشتر به محمد خاتمی و حسن روحانی هم داده نشد» .
شروط اعلامشده ایران
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده که تهران هفت شرط برای آغاز هرگونه مذاکره به آمریکا اعلام کرده است؛ از جمله این شروط آزادسازی داراییهای مسدودشده، پایان جنگ در تمامی جبههها، توقف همه اشکال تجاوز به خاک ایران و رفع محاصره دریایی است. تا زمانی که این شروط محقق نشوند، «روزنهای برای بازگشت به شرایط پیشین مذاکره وجود نخواهد داشت» . بنابراین، حتی اگر ترامپ از دیدار استقبال کند، تهران تا تحقق این شروط، احتمالاً از ورود به چنین دیداری خودداری خواهد کرد.
مخالفت گروههای ارزشی
گروهی از تندروهای جناح اصولگرا هرگونه دیدار و مذاکره با رئیسجمهور آمریکا را به شدت محکوم کردهاند . یکی از نمایندگان مجلس نیز هشدار داده که اگر دیدار انجام شود، «دیدار با قاتل امام شهید و هزاران ایرانی است و این دیدار چه سودی دارد؟». این فشارها، فضای سیاسی داخلی را برای پزشکیان جهت پذیرش دعوت ترامپ بسیار دشوار میکند.
رویکرد دوگانه ترامپ
ترامپ در کنار اعلام آمادگی برای دیدار، همزمان گزینههای تهدیدآمیز را نیز روی میز نگه داشته و گفته در حال تصمیمگیری درباره «محو کردن ایران»، «رها کردن آن برای فرسایش اقتصادی» یا «رسیدن به یک توافق» است. این رویکرد دوگانه، اعتماد لازم برای یک دیدار سازنده را از میان میبرد. پزشکیان نیز هشدار داده که «نباید فریب یا محاسبات طرف مقابل را نادیده گرفت، چراکه صلح میتواند در شرایطی به ابزاری برای وارد کردن ضربه تبدیل شود» . این شرایط پرتنش نشان میدهد که دیدار ترامپ و پزشکیان در شرایط فعلی بسیار بعید به نظر میرسد.
