به گزارش وفاق ملی، جشنواره بینالمللی تئاتر فجر در حالی خود را برای برگزاری چهلوپنجمین دوره آماده میکند که بسیاری از هنرمندان و فعالان این حوزه معتقدند این رویداد طی سالهای اخیر از جایگاه اثرگذار خود فاصله گرفته است. جشنوارهای که زمانی ویترین اصلی تئاتر ایران و محل معرفی استعدادهای تازه بود، اکنون با مشکلاتی ساختاری و مدیریتی دستوپنجه نرم میکند.
کاهش نقش جشنواره در معرفی استعدادهای تازه
در دهههای گذشته، جشنواره تئاتر فجر فرصتی برای معرفی نمایشنامهنویسان، کارگردانان و بازیگران جوان به شمار میرفت؛ اما در سالهای اخیر، محدود شدن امکان حضور آثار تازه و تمرکز بر نمایشهایی که پیشتر اجرای عمومی داشتهاند، باعث شده بسیاری از استعدادهای نوظهور فرصت حضور در این رویداد را از دست بدهند.
به باور کارشناسان، این روند نهتنها به کاهش پویایی جشنواره انجامیده، بلکه در بلندمدت به تضعیف جریان تولید تئاتر و حتی مهاجرت بخشی از نیروهای خلاق این حوزه منجر شده است.
چهلوچهارمین دوره؛ جشنوارهای بدون تولیدات جدید
آخرین دوره جشنواره به دبیری سید وحید فخرموسوی در شرایطی برگزار شد که دبیر تنها سه ماه پیش از آغاز جشنواره منصوب شد و فراخوان نیز امکان حضور آثار تولیدشده ویژه جشنواره را فراهم نکرد.
در نتیجه، بخش صحنهای جشنواره عمدتاً به نمایشهایی اختصاص یافت که پیشتر اجرای عمومی داشتند و فرصتی برای معرفی آثار جدید ایجاد نشد؛ موضوعی که با انتقاد بخشی از جامعه تئاتری همراه بود.
حذف تئاتر دانشجویی و خلأ جریان تجربهگرایی
یکی دیگر از انتقادهای مطرحشده، ادامه حذف بخش دانشجویی از جشنواره تئاتر فجر است؛ بخشی که در گذشته بستری برای تجربهگرایی و معرفی نسل تازه هنرمندان محسوب میشد.
در شرایطی که جشنواره تئاتر دانشگاهی نیز طی سالهای اخیر برگزار نشده، بسیاری معتقدند تئاتر ایران عملاً فضای مشخصی برای رشد جریانهای تجربی و دانشگاهی در اختیار ندارد؛ موضوعی که میتواند بر آینده این هنر تأثیرگذار باشد.
تأخیرهای مکرر در معرفی دبیر و انتشار فراخوان
یکی از مشکلات تکرارشونده جشنواره، تأخیر در انتخاب دبیر و انتشار فراخوان است؛ روندی که هر سال نسبت به دوره قبل دیرتر انجام میشود و فرصت برنامهریزی را از گروههای نمایشی میگیرد.
به گفته منتقدان، این مسئله سبب شده دبیران ناچار شوند شرایطی را در فراخوان لحاظ کنند که عملاً امکان تولید آثار جدید برای جشنواره از بین برود و کیفیت رقابتها کاهش یابد.
کاهش اعتبار دبیران جشنواره
برخی فعالان تئاتر معتقدند انتخاب دبیرانی که از جایگاه و اعتبار گسترده در جامعه تئاتری برخوردار نیستند، انگیزه هنرمندان شناختهشده برای حضور در جشنواره را کاهش داده است.
در حالی که در دورههای گذشته چهرههایی همچون فرهاد مهندسپور، نادر برهانیمرند، سعید اسدی، سعید کشنفلاح و حسین مسافرآستانه مسئولیت دبیری جشنواره را برعهده داشتند، در سالهای اخیر این جایگاه از منظر بخشی از اهالی تئاتر با افت اعتبار مواجه شده است.
تئاتر شهرستان؛ فرصت یا سیاست؟
افزایش حضور آثار شهرستانی در جشنواره، از جمله سیاستهای مثبت سالهای اخیر ارزیابی میشود؛ اما برخی شرکتکنندگان معتقدند این روند باید با ارزیابی دقیقتر آثار همراه باشد.
همچنین پیشنهاد شده است گروههای شهرستانی امکان حضور در تمام روزهای جشنواره را داشته باشند تا علاوه بر اجرای نمایش، از کارگاههای آموزشی، نشستهای تخصصی و جلسات نقد و بررسی نیز بهرهمند شوند.
در مقابل، برخی نیز نسبت به آنچه «نگاه جانبدارانه» در داوری آثار شهرستانی مینامند، انتقاد دارند و معتقدند کیفیت آثار باید تنها معیار قضاوت باشد.
ضرورت بازنگری در سیاستهای جشنواره
کارشناسان معتقدند جشنواره تئاتر فجر برای بازگشت به جایگاه گذشته، نیازمند بازنگری در ساختار مدیریتی، زمانبندی، سیاستگذاری و ترکیب شورای سیاستگذاری است.
به باور آنان، استفاده از ظرفیت نسل جوان، پذیرش نقدهای تخصصی، آغاز برنامهریزی از پایان هر دوره و ایجاد فرصت برای تولید آثار تازه، میتواند بار دیگر این جشنواره را به مهمترین موتور محرک تئاتر ایران تبدیل کند؛ رویدادی که در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری به احیای نقش خود در کشف استعدادها و تقویت جریان تئاتر کشور نیاز دارد.
