به گزارش وفاق ملی، نخستین واکسن طراحیشده با هوش مصنوعی که ماده مؤثره آن بهطور کامل با استفاده از شبیهسازیهای کامپیوتری توسعه یافته است، فاز اول آزمایشهای انسانی را با موفقیت و ایمنی کامل پشت سر گذاشت. این دستاورد مهم میتواند نقطه عطفی در مقابله با جهشهای ویروسی و کاهش نیاز به بهروزرسانی مداوم واکسنها باشد.
طراحی واکسن با کمک هوش مصنوعی
براساس نتایج منتشرشده، محققان دانشگاه کمبریج و شرکت DIOSynVax با بهرهگیری از فناوری یادگیری ماشینی و تحلیل دادههای ژنتیکی جمعآوریشده از سامانههای نظارتی جهانی، ماده مؤثره این واکسن را طراحی کردهاند.
این واکسن بر پایه یک «سوپرآنتیژن» توسعه یافته است. این ساختار بهجای تمرکز بر یک سویه مشخص، ویژگیهای مشترک میان اعضای یک خانواده ویروسی را هدف قرار میدهد و تلاش میکند محافظتی پایدار در برابر جهشهای آینده ایجاد کند.
تفاوت واکسن جدید با واکسنهای رایج
واکسنهای متداول معمولاً برای مقابله با یک سویه خاص از ویروس طراحی میشوند. برای مثال، واکسنهای کرونا اغلب متناسب با سویههای در حال گردش بهروزرسانی میشوند.
اما واکسن طراحیشده با هوش مصنوعی ویژگیهای مشترک تمامی کروناویروسهای خانواده Sarbeco را شناسایی میکند. سپس سیستم ایمنی را برای مقابله با این ویژگیهای مشترک آموزش میدهد. به گفته محققان، این رویکرد باعث میشود واکسن حتی پس از وقوع جهشهای جدید نیز اثربخشی خود را حفظ کند.
نتایج اولین آزمایش انسانی
فاز نخست کارآزمایی بالینی نشان داد که واکسن طراحیشده با هوش مصنوعی از ایمنی بالایی برخوردار است. همچنین این واکسن توانست در بدن ۳۹ داوطلب سالم، پاسخ ایمنی قابل توجهی ایجاد کند.
شرکتکنندگان در این مطالعه بین ۱۸ تا ۵۰ سال سن داشتند. نتایج نشان داد واکسن علاوه بر مقابله با ویروس SARS-CoV-2، قادر است آنتیبادیهایی تولید کند که کروناویروسهای خفاشی با قابلیت ایجاد همهگیریهای آینده را نیز خنثی کنند.
فناوری تزریق بدون سوزن
محققان برای انتقال این واکسن مبتنی بر DNA از فناوری جت میکروفلوئیدیک استفاده کردهاند. این سیستم محلول واکسن را بدون نیاز به سوزن و از طریق فشار وارد بدن میکند.
این روش علاوه بر افزایش راحتی افراد، میتواند سرعت اجرای برنامههای واکسیناسیون گسترده را در شرایط اضطراری و بحرانهای بهداشتی به شکل چشمگیری افزایش دهد. پژوهشگران تأکید دارند که سوپرآنتیژن طراحیشده با انواع مختلف سامانههای انتقال واکسن نیز سازگار است.
گام بعدی برای مقابله با ویروسهای خطرناک
دانشمندان اکنون در تلاش هستند تا از همین فناوری برای توسعه واکسنهای دائمی علیه سایر ویروسهای خطرناک استفاده کنند. ابولا و آنفلوانزا از جمله اهداف بعدی این پروژه تحقیقاتی به شمار میروند.
یافتههای این پژوهش در مجله علمی Journal of Infection منتشر شده است و میتواند مسیر تازهای را در توسعه نسل جدید واکسنهای هوشمند و پایدار باز کند.
