به گزارش وفاق ملی، تجاوز نظامی آمریکا به ایران موجب نوسان شدید قیمت نفت شده است. نفت خام برنت، بهعنوان شاخص بینالمللی بازار، از پایان فوریه تاکنون در محدودهای بین حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار در هر بشکه معامله شده و قیمت آن در روز جمعه به حدود ۹۵ دلار رسید. قیمت سوخت در اروپا نیز همسو با این تحولات تغییر کرده است؛ با این حال، نرخ بنزین و گازوئیل همچنان در سطوح بالایی قرار دارد، چراکه قیمت این فرآوردهها تنها به نرخ نفت خام وابسته نیست و هزینه و میزان دسترسی به ظرفیت پالایش نیز نقش تعیینکنندهای در قیمت نهایی آنها دارد.
اگرچه خودروهای برقی سهم فزایندهای از ثبت خودروهای جدید در اروپا را به خود اختصاص دادهاند، بنزین و گازوئیل همچنان سوخت اصلی نزدیک به ۹ خودرو از هر ۱۰ خودروی سواری در جادههای اتحادیه اروپا هستند. بر اساس جدیدترین دادههای مربوط به ناوگان خودرویی انجمن تولیدکنندگان خودرو اروپا (ACEA)، ۴۹.۲ درصد خودروها با بنزین و ۳۸.۴ درصد با گازوئیل کار میکنند که مجموع سهم این دو سوخت را به ۸۷.۶ درصد میرساند.
برخی دولتهای اروپایی از زمان آغاز شوک انرژی، مالیات سوخت را بهطور موقت کاهش داده یا اقدامات حمایتی دیگری را برای مصرفکنندگان اجرا کردهاند. با این حال، قیمت بنزین و گازوئیل همچنان در نزدیکی بالاترین سطوح تاریخی خود قرار دارد.
در هفته منتهی به ۳۱ اوت، میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا به ۱.۹۵ یورو به ازای هر لیتر رسید که حدود چهار درصد پایینتر از رکورد ۲.۰۳ یورویی ثبتشده در ژوئن ۲۰۲۲ بود. میانگین قیمت گازوئیل نیز به ۲.۰۴ یورو در هر لیتر رسید که حدود سه درصد کمتر از رکورد ۲.۱۱ یورویی آن در آوریل ۲۰۲۶ است. این ارقام بر اساس بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا و شامل عوارض و مالیاتهاست. این مجموعه دادههای تاریخی از ژانویه ۲۰۰۵ آغاز میشود.
سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد عرضه و مدلسازی پالایش در شرکت «کپلر»، گفت دلیل اصلی افزایش فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت سوخت در اروپا، بیش از آنکه صرفاً به مشکل عرضه نفت خام مربوط باشد، به مشکلات فزاینده در بخش پالایش و عرضه فرآوردههای نفتی بازمیگردد.
وی افزود: ممکن است نفت خام همچنان در دسترس باشد، اما ظرفیت تبدیل آن به فرآوردههای مناسب، بهویژه گازوئیل، به شکل قابلتوجهی محدودتر شده است.
افزایش قیمت گازوئیل تنها خانوارهای دارای خودروی دیزلی را تحت تأثیر قرار نمیدهد. گازوئیل سوخت اصلی بخش بزرگی از حملونقل جادهای، کشاورزی و ساختوساز در اروپا محسوب میشود و در نتیجه افزایش پایدار قیمت آن میتواند در نهایت هزینه تولید و جابهجایی مواد غذایی و سایر کالاها را افزایش دهد.
آخرین آمار تورم منطقه یورو نیز نشان داد نرخ تورم در ماه اوت به ۳.۳ درصد افزایش یافته که بخش قابلتوجهی از آن ناشی از رشد قیمت انرژی بوده است.
چرا اروپا با کمبود گازوئیل مواجه است؟
ذخایر سوخت اروپا در سطح پایینی قرار دارد و تجاوز نظامی آمریکا به ایران و حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه، عرضه جهانی فرآوردههای پالایششده را با اختلال مواجه کرده است.
آلن گلدر، معاون ارشد پالایش، مواد شیمیایی و بازارهای نفت در شرکت «وود مکنزی»، گفت اروپا یکی از واردکنندگان بزرگ گازوئیل و سوخت جت در جهان است و به همین دلیل تحولات این بازار میتواند بر قیمتهای جهانی تأثیر بگذارد.
با محدود شدن صادرات فرآوردههای نفتی از خاورمیانه و روسیه، خریداران سنتی گازوئیل روسیه، از جمله ترکیه و برزیل، بیش از گذشته برای خرید محمولههای صادراتی آمریکا، هند و دیگر کشورها با خریداران اروپایی رقابت میکنند. در نتیجه، اختلال در یک منطقه میتواند با تغییر مسیر جریان تجارت، عرضه جهانی را محدودتر کند.
حاشیه سود پالایش در سطوح بالا
حاشیه سود پالایش که یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت سوخت در جایگاههاست، همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. بر اساس دادههای مورد استناد رویترز، محمولههای بنزین یوروباب E۵ با اختلاف قیمت ۶۲.۰۷ دلار در هر بشکه نسبت به قراردادهای آتی برنت معامله شدند؛ رقمی که تنها اندکی پایینتر از رکورد ۶۲.۱۰ دلاری ثبتشده در ژوئن ۲۰۲۲ است.
در همین حال، قراردادهای آتی گازوئیل اروپا روز سهشنبه با ثبت اختلاف قیمت ۷۸.۹۱ دلار در هر بشکه نسبت به برنت، رکورد جدیدی را به ثبت رساندند. این اختلاف در روز چهارشنبه به حدود ۷۷ دلار کاهش یافت.
حاشیه سود پالایش نشان میدهد بنزین یا گازوئیل چه میزان بیشتر از نفت خامی که برای تولید آن استفاده میشود، ارزش دارد. بنابراین قیمت سوختی که مصرفکننده در جایگاه پرداخت میکند، تنها انعکاسی از قیمت نفت خام نیست و هزینههای پالایش و سایر عوامل بازار نیز در آن لحاظ میشود.
در اروپا، پالایشگاهها با ظرفیت بالایی فعالیت میکنند و همزمان ذخایر سوخت در سطح پایینی قرار دارد. دادههای شرکت مشاوره هلندی «اینسایتس گلوبال» نشان داد ذخایر بنزین در اختیار شرکتهای مستقل در منطقه آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر اوت به ۷۵۲ هزار تن کاهش یافت که پایینترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۱ محسوب میشود؛ هرچند این ذخایر در هفته بعد افزایش یافت.
پالایشگاههای اروپا و آمریکا نیز با نرخ بالایی فعالیت میکنند. ریتولیا گفت فعالیت پالایشگاههای اروپا به یکی از بالاترین سطوح خود در سه تا چهار سال گذشته رسیده است، در حالی که نرخ بهرهبرداری از پالایشگاههای آمریکا در هفته پایانی اوت به حدود ۹۸ درصد رسید.
این وضعیت به آن معناست که ظرفیت مازاد چندانی برای واکنش سریع به یک اختلال احتمالی در عرضه وجود ندارد.
گلدر همچنین به نزدیک شدن فصل تعمیرات پاییزی پالایشگاهها و خطر اختلال در فعالیت پالایشگاههای منطقه گلفکاست آمریکا در پی وقوع توفانها اشاره کرد.
به گفته وی، حاشیه سود بالا ممکن است پالایشگاهها را به تعویق انداختن عملیات تعمیر و نگهداری ترغیب کند، اما ادامه این روند برای مدت طولانی میتواند مشکلات مربوط به قابلیت اطمینان تجهیزات را افزایش داده و احتمال توقفهای برنامهریزینشده را بیشتر کند.
قیمت سوخت تا چه زمانی بالا میماند؟
ریتولیا گفت با کاهش تقاضای سفر در پایان تابستان و خروج بازار از دوره مصرف سوختهای گرانتر مخصوص فصل تابستان، قیمت بنزین ممکن است با کاهش فصلی مواجه شود.
با این حال، گازوئیل از چنین فرصت فصلی مشابهی برخوردار نیست؛ بهویژه آنکه بازار به سمت فصل زمستان حرکت میکند و الزامات سختگیرانهتری برای سوخت وجود دارد. به همین دلیل، حاشیه سود گازوئیل میتواند تا پاییز و زمستان در سطوح بالایی باقی بماند.
عرضه گازوئیل نیز بهطور ویژه آسیبپذیر است، زیرا تعمیرات پاییزی پالایشگاهها میتواند میزان تولید را کاهش دهد؛ آن هم در شرایطی که بازار به سمت سوختهای زمستانی حرکت کرده و تقاضا برای سوختهای گرمایشی افزایش پیدا میکند.
به گفته کارشناسان، افزایش صادرات گازوئیل چین میتواند تا حدی به تأمین بازار کمک کند، هرچند پرسش اصلی این است که آیا این صادرات میتواند در سطح بالا ادامه پیدا کند یا خیر؛ چراکه چین معمولاً تأمین امنیت عرضه داخلی خود را در اولویت قرار میدهد.
ریتولیا همچنین گفت هند نیز ظرفیت آن را دارد که سوخت بیشتری به اروپا صادر کند، زیرا این کشور هم از ظرفیت بالای پالایش برخوردار است و هم فرآوردههای نفتی قابل صادرات در اختیار دارد.
با وجود این، حتی در صورت کاهش قیمت نفت خام، این کاهش لزوماً به افت فوری و قابلتوجه قیمت سوخت در جایگاهها منجر نخواهد شد. در شرایط فعلی، گلوگاههای اصلی بازار شامل ظرفیت محدود مازاد پالایش، کمبود فرآوردههای آماده مصرف و پایین بودن سطح ذخایر است.
هر دو کارشناس تأکید کردند بازگشایی پایدار تنگه هرمز و بازگشت صادرات فرآوردههای نفتی خاورمیانه نقش مهمی در کاهش قیمتها خواهد داشت.
گلدر اظهار کرد ادامه حملات نظامی تنها فشار بیشتری بر قیمتها وارد میکند، زیرا تقاضای جهانی همچنان از عرضه پیشی گرفته است. به گفته وی، اگر این وضعیت طولانی شود، تنها راهی که بازار جهانی میتواند دوباره به تعادل برسد، کاهش تقاضا از طریق افزایش قیمتها خواهد بود.
وی افزود بازار در صورت دستیابی به یک توافق سیاسی معتبر و ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز میتواند واکنش سریعی نشان دهد. در صورت بازگشایی این مسیر، احتمال کاهش شدید قیمت نفت خام وجود دارد و اگرچه افت قیمت گازوئیل ممکن است با سرعت کمتری اتفاق بیفتد، اما روند کاهشی در این بازار نیز قابل انتظار خواهد بود.
بر اساس گزارش یورونیوز، برای آنکه مصرفکنندگان اروپایی کاهش محسوس قیمت سوخت را تجربه کنند، چند عامل باید همزمان محقق شود؛ از جمله بهبود صادرات فرآوردههای نفتی از خاورمیانه و روسیه، تداوم فعالیت مناسب پالایشگاهها، افزایش صادرات از سوی عرضهکنندگان جایگزین مانند هند و چین و در نهایت بازسازی ذخایر سوخت.
ریتولیا گفت بدون تحقق این عوامل، رقابت برای خرید محمولههای موجود گازوئیل احتمالاً همچنان شدید باقی خواهد ماند.
