به گزارش وفاق ملی، 13بانک مرکزی هلند (DNB) در بحبوحه افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در جهان، بخشی از ذخایر طلای خود را از آمریکا و کانادا خارج و به انگلیس منتقل کرده است؛ اقدامی که این بانک هدف از آن را افزایش آمادگی برای مواجهه با بحرانهای شدید و بهبود قابلیت معامله ذخایر طلا اعلام کرده است.
بانک مرکزی هلند چهارشنبه گذشته اعلام کرد که جابهجایی ذخایر طلا با هدف افزایش تابآوری و آمادگی این کشور برای شرایط بحرانی انجام شده است. این بانک مشخص نکرده است که منظور از بحرانهای احتمالی دقیقاً چه شرایطی است، اما این اقدام در شرایطی انجام شده که آمریکا با کانادا درگیر یک جنگ تعرفهای است، واشنگتن درگیر جنگ با ایران است و در ماههای اخیر نیز عملیاتهایی در ونزوئلا و اطراف کوبا انجام داده است.
همزمان، روابط میان اروپا و آمریکا نیز از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه امسال پرتنشتر شده است؛ موضوعی که با نارضایتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از عدم تمایل برخی متحدان اروپایی برای مشارکت در این جنگ همراه بوده است.
اولاف اسلایپن، رئیس بانک مرکزی هلند، در بیانیهای درباره این جابهجایی گفت: «با این جابهجایی، ما قابلیت معامله ذخایر طلای خود را بهبود بخشیدهایم. ما انتظار داریم که هرگز نیازی به استفاده از آنها نداشته باشیم، اما باید تابآوری و آمادگی خود را تقویت کنیم.»
هلند چه میزان ذخایر طلا دارد؟
هلند در مجموع ۶۱۲.۴ تن طلا به ارزش تقریبی ۷۲.۲ میلیارد یورو، معادل حدود ۸۳.۸ میلیارد دلار، در اختیار دارد. این ذخایر در شرایطی که سیستمهای مالی معمول در جریان بحرانهای شدید احتمالی با اختلال مواجه شوند، میتوانند به عنوان پشتوانه و دارایی امن مورد استفاده قرار گیرند.
کشورها معمولاً در چارچوب راهبردهای مدیریت ریسک، ذخایر طلای خود را در چند مکان مختلف نگهداری میکنند تا در صورت بروز بحران، ریسک ناشی از تمرکز تمام ذخایر در یک محل کاهش یابد.
بانک مرکزی هلند نیز ذخایر طلای خود را در چند مکان مختلف نگهداری میکرد که شامل مرکز نقدی این بانک در زایست هلند و همچنین بانکهای مرکزی انگلیس، آمریکا و کانادا میشد.
پیش از جابهجایی اخیر، ۳۰.۸ درصد از ذخایر طلای هلند در زایست، ۱۸.۱ درصد در لندن، ۳۱.۳ درصد در نیویورک و ۱۹.۷ درصد در اتاوا نگهداری میشد.
پس از انتقال بخشی از ذخایر از آمریکای شمالی به انگلیس، سهم زایست از ذخایر طلای هلند همچنان ۳۰.۸ درصد باقی مانده است، اما سهم لندن به ۳۲.۱ درصد افزایش یافته و سهم نیویورک و اتاوا هرکدام به ۱۸.۵ درصد کاهش یافته است.
طلای هلند چگونه جابهجا شد؟
ارزش طلای جابهجا شده در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰.۱۱ میلیارد یورو، معادل ۱۱.۷۳ میلیارد دلار، برآورد شده بود. ارزش این مقدار طلا تا ساعت ۳ بعدازظهر چهارشنبه در هلند حدود ۱۰.۳۴ میلیارد یورو تخمین زده شد.
این جابهجایی به دو شیوه انجام شده است؛ بخشی از طلا در یک مکان فروخته و معادل آن در مکان دیگری خریداری شده و بخش دیگر نیز به صورت فیزیکی و با انتقال شمشهای طلا از یک مرکز به مرکز دیگر انجام شده است.
بانک مرکزی هلند اعلام کرد این روند با فروش حدود ۵۹ تن طلا در نیویورک آغاز شد؛ طلایی که ارزش آن حدود ۸.۳ میلیارد دلار برآورد میشود. پس از فروش این ذخایر، بانک مرکزی هلند مقدار مشابهی طلا در لندن خریداری کرد.
همچنین بیش از ۲۷ تن طلا، معادل حدود ۳.۸۴ میلیارد دلار، به صورت فیزیکی از آمریکا و کانادا به مرکز نگهداری طلای هلند در زایست منتقل شد. در مقابل، مقدار مشابهی طلا که با استانداردهای بازار بینالمللی مطابقت داشت، از زایست به لندن انتقال یافت. این شیوه باعث شد نیازی به ذوب مجدد و بازتولید شمشهای طلا وجود نداشته باشد.
در مجموع، بر اساس ارزشگذاری انجامشده در دسامبر ۲۰۲۵، حدود ۱۰.۷ میلیارد دلار طلا از نیویورک و کمی بیش از یک میلیارد دلار طلا از اتاوا منتقل شده است.
بانک مرکزی هلند اعلام کرد: «پس از جابهجایی اخیر، پراکندگی جغرافیایی ذخایر طلای هلند اکنون متعادلتر شده است و آمریکا و کانادا هر کدام ۱۸.۵ درصد از آن را در اختیار دارند.»
چرا هلند طلای خود را به این روش منتقل کرد؟
بانک مرکزی هلند تصمیم به جابهجایی ذخایر طلا و استفاده همزمان از روشهای خرید و فروش و انتقال فیزیکی را بخشی از راهبرد مدیریت و تنوعبخشی ریسک خود عنوان کرده است.
این بانک در توضیح این تصمیم اعلام کرد: «ترکیب فرآیندهای خرید و فروش و حملونقل فیزیکی به بانک مرکزی هلند اجازه داده است تا خطرات مرتبط با چنین عملیات پیچیده جابهجایی فیزیکی طلا را توزیع کند، در عین حال کارایی و آگاهی از هزینه را نیز تضمین کند.»
بر اساس توضیح بانک مرکزی هلند، تجربه کردن هر دو روش میتواند در صورت نیاز به جابهجایی دوباره ذخایر در جریان یک بحران احتمالی آینده نیز مفید باشد؛ زیرا ممکن است در یک شرایط خاص یکی از این دو روش امکانپذیر نباشد.
این بانک همچنین تأکید کرده است که جابهجایی اخیر با تلاشهای آن برای افزایش آمادگی در برابر بحران مطابقت دارد.
چرا هلند خواست طلا را از آمریکا دور کند؟
بانک مرکزی هلند در بیانیه خود اعلام کرده است که هدف اصلی، اطمینان از «قابلیت معامله آسان» ذخایر طلا بوده و لندن را نیز محل امنی برای نگهداری این دارایی میداند.
این بانک اعلام کرد: «نگه داشتن سهم بیشتری از ذخایر طلا در لندن، عملکرد طلا را به عنوان تکیهگاه اعتماد تقویت میکند.»
به گفته بانک مرکزی هلند، طلا به عنوان دارایی ذخیره نهایی شناخته میشود و برای پوشش ریسکهای شدید و سیستمی گزینه مناسبی است. این بانک در عین حال تصریح کرده است که ذخایر طلای نگهداریشده در نیویورک و اتاوا در چنین شرایطی نمیتوانند با همان سرعت و به صورت مستقیم مورد استفاده قرار گیرند.
بانک مرکزی هلند مشخص نکرده است که منظورش از «ریسکهای سیستمی» دقیقاً چه نوع خطراتی است. با این حال، این واقعیت که بخش بیشتری از طلای هلند از آمریکا خارج شده است، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده و برخی از آنها احتمال دادهاند که نگرانی درباره بیثباتی روابط میان اروپا و آمریکا نیز در محاسبات مربوط به محل نگهداری ذخایر بیتأثیر نبوده باشد.
فردریک اشنایدر، عضو ارشد غیرمقیم شورای امور جهانی خاورمیانه، در این باره گفت هلند طلا را به همان دلیلی منتقل کرده است که کشورهای دیگری مانند آلمان، فرانسه و ایتالیا طی بیش از یک دهه گذشته در حال بازگرداندن یا بررسی بازگرداندن طلای خود به کشورهایشان بودهاند؛ یعنی با هدف افزایش کنترل فیزیکی بر ذخایر طلا.
اشنایدر افزود که این تمایل از زمان دومین مراسم تحلیف دونالد ترامپ به عنوان رئیسجمهور آمریکا «شتاب بیشتری گرفته است» و اظهار کرد که رفتار غیرقابل پیشبینی ترامپ حتی در قبال متحدان آمریکا و همچنین افزایش استفاده ابزاری از دلار، روابط تجاری بینالمللی و نظام پرداخت جهانی، موجب نگرانی بسیاری از کشورها شده است.
جنگهای تجاری
یکی از عواملی که در این تحلیل مورد توجه قرار گرفته، تشدید اختلافات تجاری میان آمریکا و متحدانش است.
کانادا و آمریکا از سال ۲۰۲۵ درگیر یک جنگ تجاری بودهاند. دولت ترامپ سال گذشته با اعمال تعرفه بر بخشهایی مانند فولاد، آلومینیوم و خودرو، کانادا را هدف قرار داد.
سپس در اوت امسال، واشنگتن پس از آنکه مذاکرات تجاری دو کشور به توافقی منجر نشد، تعرفه اضافی ۵۰ درصدی بر ۲۰ میلیارد دلار از کالاهای کانادایی اعمال کرد.
در مقابل، دولت کانادا نیز اقدامات تلافیجویانهای را آغاز کرد و تعرفههایی بر بیش از ۷۰۰ محصول آمریکایی به ارزش حدود ۲۰ میلیارد دلار اعمال کرد. این تعرفهها در سطوح ۱۵، ۲۵ و ۵۰ درصد تعیین شدهاند و قرار است از هشتم سپتامبر اجرایی شوند.
جنگهای نظامی
عامل دیگری که در تحلیل شرایط کنونی مورد توجه قرار گرفته، افزایش درگیریهای نظامی در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ است.
علاوه بر جنگهای تجاری، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان ادامه دارد و واشنگتن فعالیتهای نظامی خود را در اطراف کوبا نیز افزایش داده است.
در ژانویه، نیروهای آمریکایی نیکولاس مادورو، رئیسجمهور وقت ونزوئلا، را در یک عملیات نظامی بازداشت کرده و برای محاکمه به آمریکا منتقل کردند. پس از آن نیز آمریکا برای کنترل بخش قابل توجهی از صنعت نفت ونزوئلا قراردادهایی منعقد کرده است.
تیرگی روابط اروپا و آمریکا
سومین عامل مورد اشاره، افزایش تنشهای سیاسی و دیپلماتیک میان کشورهای اروپایی و دولت ترامپ است؛ تنشهایی که هم در نتیجه جنگهای تجاری و هم به دلیل نارضایتی ترامپ از عدم مشارکت کشورهای اروپایی در جنگ علیه ایران افزایش یافته است.
سال گذشته، اختلافات میان آمریکا و اروپا زمانی تشدید شد که ترامپ بار دیگر از تمایل خود برای تصاحب گرینلند سخن گفت و کشورهای اروپایی مخالف این اقدام را به اعمال تعرفههای تجاری بیشتر تهدید کرد.
در آوریل امسال نیز ترامپ با لحنی تند خطاب به کشورهای اروپایی گفت که باید نفت مورد نیاز خود را از خلیج فارس تهیه کنند؛ منطقهای که در پی جنگ و تحولات نظامی، با اختلال در انتقال انرژی و افزایش بیثباتی در بازارهای نفت و گاز مواجه شده است.
ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نیز نوشت کشورهایی که به دلیل تحولات مربوط به تنگه هرمز با مشکل دریافت سوخت جت مواجه شدهاند، از جمله انگلیس که از مشارکت در عملیات علیه ایران خودداری کرده است، باید به جای آن نفت آمریکا را خریداری کنند.
این اظهارات پس از انتشار گزارشهایی درباره تصمیم برخی کشورهای اروپایی برای محدود کردن همکاری نظامی با آمریکا و اسرائیل مطرح شد. بر اساس این گزارشها، فرانسه هواپیماهای اسرائیلی را از انتقال سلاح از طریق حریم هوایی خود منع کرده بود و ایتالیا نیز با فرود برخی بمبافکنهای آمریکایی در سیسیل مخالفت کرده بود.
اسپانیا نیز با استفاده آمریکا از برخی پایگاهها و حریم هوایی خود برای جنگ علیه ایران مخالفت کرد. انگلیس اگرچه اجازه استفاده آمریکا از پایگاههای خود را صادر کرد، اما کر استارمر، نخستوزیر وقت این کشور، در پارلمان اعلام کرد که انگلیس در جنگ دخالت نخواهد کرد.
ترامپ در واکنش به این اختلافات گفته بود که «رابطه انگلیس و آمریکا آشکارا آن چیزی نیست که بود».
سابقهای جدید برای مسدود کردن داراییها
عامل دیگری که نگرانی درباره محل نگهداری ذخایر خارجی را افزایش داده، اقدام اتحادیه اروپا برای مسدود کردن داراییهای بانک مرکزی روسیه پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ است.
اتحادیه اروپا در فوریه ۲۰۲۲، تنها چند روز پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از داراییهای حاکمیتی بانک مرکزی روسیه را مسدود کرد؛ اقدامی که در مقیاسی بیسابقه انجام شد.
بانکهای مرکزی پیش از آن نیز امکان مسدود کردن داراییهای متعلق به کشورهای دیگر را داشتند، اما استفاده از این اختیار در چنین مقیاسی بسیار نادر بود. داراییهای مسدودشده تقریباً نیمی از کل ذخایر ۶۴۰ میلیارد دلاری روسیه را تشکیل میداد.
اتحادیه اروپا با هدف قرار دادن بخش قابل توجهی از ذخایر یک قدرت هستهای و اقتصادی بزرگ، رویهای را تغییر داد که بر اساس آن ذخایر بانکهای مرکزی کشورهای بزرگ معمولاً خارج از محدوده اقدامات مالی شدید در نظر گرفته میشدند.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ یک گام دیگر برداشت و با کشورهای گروه هفت درباره سازوکاری برای استفاده از سود حاصل از داراییهای مسدودشده روسیه به منظور تأمین یک بسته وام ۵۰ میلیارد دلاری برای اوکراین توافق کرد.
سپس در دسامبر ۲۰۲۵، این اتحادیه موافقت کرد مسدود ماندن داراییهای حاکمیتی روسیه را به صورت نامحدود ادامه دهد و در نتیجه، نیاز به رأیگیری ششماهه برای تمدید این محدودیتها از میان رفت.
در چنین شرایطی، ممکن است بانکهای مرکزی و دولتها بیش از گذشته این موضوع را در نظر بگیرند که نگهداری ذخایر خود در بانکهای مرکزی کشورهای دیگر که دولت یا رهبران آنها غیرقابل پیشبینی تلقی میشوند، چه میزان ریسک به همراه دارد.
آیا کشورهای دیگر نیز طلا را از آمریکا منتقل کردهاند؟
هلند نخستین کشوری نیست که امسال بخشی از ذخایر طلای خود را از آمریکا خارج کرده است.
بانک مرکزی فرانسه در ژانویه، ۱۲۹ تن طلا به ارزش حدود ۱۷ میلیارد دلار را که از ژوئیه ۲۰۲۵ در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میشد، به فرانسه منتقل کرد. این بانک دلیل این اقدام را ارتقای فنی و تلاش برای دستیابی به بازده بهتر اعلام کرده بود.
بانک مرکزی فرانسه برای انجام این جابهجایی، طلای موجود در نیویورک را فروخت و در پاریس شمشهای طلا خریداری کرد.
همچنین بر اساس گزارش شبکه الجزیره، آلمان نیز بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ بیش از ۶۰۰ تن طلا به ارزش حدود ۷۷.۵ میلیارد دلار را از نیویورک به فرانکفورت منتقل کرد تا کنترل بیشتری بر ذخایر ملی خود داشته باشد.
در همین حال، قیمت طلا اگرچه از رکوردهای ثبتشده در ابتدای سال جاری میلادی فاصله گرفته، اما همچنان در مقایسه با سالهای گذشته در سطح بالایی قرار دارد.
محققان گلدمن ساکس پیشبینی کردهاند قیمت طلا تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۴۹۰۰ دلار در هر اونس تروی برسد؛ رقمی که حدود ۳۰۰ دلار بالاتر از سطح قیمت در ماه اوت خواهد بود.
تقاضای بانکهای مرکزی برای خرید طلا نیز یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت این فلز گرانبها عنوان شده است.
