به گزارش وفاق ملی، پس از دههها مطالعه غیرمستقیم فرایند گسترش کف اقیانوسها، دانشمندان برای نخستین بار موفق شدند شکلگیری بخشی از پوسته جدید زمین را هنگام وقوع ثبت کنند. این رویداد در یکی از رشتهکوههای میاناقیانوسی اقیانوس هند رخ داده و به گفته پژوهشگران، یک نقطه عطف مهم در مطالعات زمینشناسی محسوب میشود.
زمینلرزهها چگونه کف جدید اقیانوس را ساختند؟
نتایج این پژوهش نشان میدهد مجموعهای از زمینلرزهها در سال ۲۰۲۴ موجب شد بیش از یک متر کف جدید در اقیانوس هند شکل بگیرد. این نخستین بار است که دانشمندان توانستهاند با استفاده از تجهیزات مستقر در محل، تمام مراحل چنین رویدادی را بهصورت مستقیم ثبت و بررسی کنند.
رصدخانهای که درست در زمان مناسب فعال شد
داستان این کشف از نصب یک سامانه پیشرفته به نام OHA-GEODAMS آغاز شد. این رصدخانه تنها دو ماه پیش از وقوع زمینلرزهها در منطقهای میان صفحات تکتونیکی استرالیا و جنوبگان نصب شده بود.
این سامانه شامل ۱۵ ایستگاه اندازهگیری بود که توانایی ثبت امواج صوتی ناشی از زمینلرزهها و تغییرات کف اقیانوس را داشت. ژان-ایو روایه، ژئوفیزیکدان دریایی و سرپرست این پروژه، میگوید پژوهشگران در زمان وقوع این رویداد بسیار خوششانس بودند، زیرا تمامی تجهیزات در محل فعال بودند و فورانهای گدازه نیز آسیبی به ابزارها وارد نکرد.
تغییرات چشمگیر در اعماق اقیانوس
دادههای ثبتشده نشان داد بخشی از رشتهکوه زیرآبی حدود چهار متر فروریخته و دو سوی آن بیش از یک متر از یکدیگر فاصله گرفتهاند. این تغییرات همزمان با مجموعهای از زمینلرزهها رخ داده و فرصت کمنظیری را برای بررسی نحوه شکلگیری پوسته جدید زمین فراهم کرده است.
نقش ماگما در تولد پوسته جدید زمین
بررسی دادههای میکروفونهای زیرآبی، حسگرهای فشار و سایر تجهیزات نشان داد این فرایند از مخازن ماگمای داغ در اعماق زمین آغاز میشود. حرکت ماگما و شکاف صفحات تکتونیکی در نهایت به ایجاد بخش جدیدی از کف اقیانوس منجر شده است.
مأموریتی دشوار در اعماق دریا
ثبت این رویداد حاصل سالها برنامهریزی و عملیات پیچیده دریایی بوده است. پژوهشگران برای نصب تجهیزات، ۴۵ روز در اقیانوس سفر کردند و پس از استقرار سامانه نیز هر سال برای بازیابی دادهها به منطقه بازمیگردند.
متخصصان علوم دریایی میگویند پژوهش در کف اقیانوس یکی از دشوارترین حوزههای علمی جهان است، زیرا دسترسی به این مناطق تنها با تجهیزات پیشرفته و مأموریتهای تخصصی امکانپذیر است.
ادامه تحقیقات تا سال ۲۰۲۷
رصدخانه OHA-GEODAMS اکنون دوباره در کف اقیانوس مستقر شده و قرار است تا سال ۲۰۲۷ به جمعآوری دادهها ادامه دهد. پژوهشگران امیدوارند این موفقیت زمینه استقرار سامانههای مشابه در دیگر مرزهای تکتونیکی جهان را فراهم کند و امکان ثبت مستقیم رویدادهای مشابه در آینده را افزایش دهد.
