به گزارش وفاق ملی، آکادمی اطلاعات ملی ترکیه در پژوهشی با عنوان «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از بعد نظامی و ژئوپلیتیکی» به بررسی پیامدهای این درگیری و تأثیر آن بر راهبردهای امنیتی و دفاعی آنکارا پرداخته است. این گزارش که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، مجموعهای از ارزیابیها و توصیههای عملی را برای افزایش آمادگی ترکیه در برابر تهدیدهای آینده ارائه میدهد.
درسهای نظامی جنگ ایران
این گزارش تأکید میکند که جنگ علیه ایران محدودیتهای برتری هوایی را آشکار کرد. با وجود برتری فناوری آمریکا و اسرائیل، ایران توانست با ترکیب موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادها به حملات خود ادامه دهد و فشار قابلتوجهی بر سامانههای دفاعی وارد کند.
بر اساس این ارزیابی، جنگ اخیر نشان داد که اتکا به سامانههای پدافند هوایی پیشرفته به تنهایی نمیتواند امنیت کامل حریم هوایی را تضمین کند و حملات ترکیبی همچنان تهدیدی جدی برای ساختارهای دفاعی محسوب میشوند.
توجه ویژه به پدافند چندلایه
پژوهش آکادمی اطلاعات ملی ترکیه بر توسعه سامانههای دفاع هوایی چندلایه و شبکهمحور تأکید دارد. در این چارچوب، پروژه موسوم به «گنبد آهنین ترکیه» بهعنوان بخشی از راهبرد جدید دفاعی آنکارا معرفی شده است.
این رویکرد بر اتصال ماهوارهها، رادارها، سامانههای جنگ الکترونیک، مراکز فرماندهی و سامانههای رهگیری در قالب یک شبکه یکپارچه استوار است تا سرعت واکنش در برابر تهدیدها افزایش یابد.
نقش فزاینده هوش مصنوعی در میدان نبرد
در بخش دیگری از گزارش، جنگ ایران بهعنوان نمونهای از افزایش نقش هوش مصنوعی در مدیریت عملیات نظامی معرفی شده است.
به باور پژوهشگران ترکیه، سامانههای هوش مصنوعی در شناسایی اهداف، اولویتبندی تهدیدها، تحلیل دادههای میدانی و هدایت عملیات نقش تعیینکنندهای پیدا کردهاند و آینده نبردها بیش از گذشته به توان پردازش اطلاعات وابسته خواهد بود.
پهپادها و جنگ فرسایشی اقتصادی
گزارش ترکیه تأکید دارد که پهپادهای کمهزینه در کنار موشکها توانستهاند هزینههای سنگینی را به سامانههای دفاعی پیشرفته تحمیل کنند.
در این ارزیابی آمده است که اختلاف هزینه میان ابزارهای تهاجمی ارزانقیمت و موشکهای رهگیر گرانقیمت، جنگهای آینده را به سمت نبردهای فرسایشی اقتصادی سوق خواهد داد و کشورها ناچار خواهند شد راهکارهای کمهزینهتری برای دفاع توسعه دهند.
اهمیت امنیت سایبری و جبهه داخلی
این گزارش جبهه داخلی را یکی از مهمترین عرصههای جنگهای مدرن معرفی میکند. به اعتقاد پژوهشگران ترکیه، حمله به زیرساختهای انرژی، بانکها، ارتباطات و سامانههای خدماتی میتواند آثار گستردهای بر ثبات اقتصادی و اجتماعی کشورها داشته باشد.
در همین راستا، امنیت سایبری بهعنوان بخشی جداییناپذیر از امنیت ملی ترکیه تعریف شده و آنکارا توسعه زیرساختهای دیجیتال و پلتفرمهای بومی را در اولویت قرار داده است.
ارزیابی تحولات سیاسی ایران
آکادمی اطلاعات ملی ترکیه در بخش سیاسی گزارش خود، ارزیابیهای پیش از جنگ درباره احتمال فروپاشی نظام سیاسی ایران را نادرست دانسته است.
این پژوهش تأکید میکند ساختار سیاسی ایران بر پایه تعامل نهادهای مذهبی، سیاسی و نظامی شکل گرفته و جنگ نتوانسته شرایط لازم برای فروپاشی نظام را فراهم کند. با این حال، چالشهای اقتصادی را مهمترین مسئله پیش روی ایران در دوره پس از جنگ ارزیابی کرده است.
نگرانی ترکیه از تغییر توازنهای منطقهای
این گزارش هشدار میدهد که تشدید بیثباتی در منطقه میتواند پیامدهای مستقیمی برای ترکیه داشته باشد. از نگاه آنکارا، گسترش نفوذ اسرائیل، احتمال موجهای جدید مهاجرت، بیثباتی در عراق و سوریه و تحولات مرتبط با مسئله کردها از مهمترین نگرانیهای امنیتی این کشور محسوب میشوند.
بر همین اساس، ترکیه تلاش کرده ضمن حفظ ارتباط با تهران، از ورود مستقیم به درگیری پرهیز کند و همزمان نقش فعالی در حفظ مسیرهای دیپلماتیک ایفا کند.
بازنگری راهبرد دفاعی ترکیه
در جمعبندی گزارش تأکید شده است که جنگ ایران نقطه عطفی در تحولات امنیتی منطقه بوده و ترکیه را به بازنگری در اولویتهای دفاعی خود واداشته است.
این پژوهش توسعه صنایع دفاعی بومی، گسترش زیرساختهای زیرزمینی، تقویت توان سایبری، استفاده گسترده از هوش مصنوعی، ارتقای پدافند چندلایه و افزایش تابآوری اجتماعی را از مهمترین الزامات آمادگی ترکیه برای جنگهای آینده معرفی میکند.
